Het controleren of de werken haaks zijn

Voor doeken: doekmaat + 7 mm = sponningmaat.
Als er sprake is van een erg brede sponning, dan is de juiste maat:
doekmaat + 1 x de sponningbreedte = sponningmaat.
Bij het gebruik van glas, passepartout, enz. gaat men uit van de maat van het werkstuk + 2 mm = sponningmaat.

Let op: Bij olieverfdoeken dient u te controleren of het doek haaks is, dat kunt u eenvoudig met een winkelhaak doen, maar beter is de diagonalen te meten. De maten moeten gelijk zijn, anders is het niet haaks. Bij panelen gebruikt men nogal eens de dagmaat, dit om zoveel mogelijk van het paneel te laten zien. Bij de dagmaat dient U dan 2x de sponningbreedte te tellen om tot de correcte sponningmaat te komen.

Meetpunten voor doeken, panelen en prenten, maar ook voor Chinese en Japanse lappen welke niet gespannen kunnen worden, z.g. batiks. (fig. 2)

Lijstttypen
Van ieder type zou je een boekwerk op zich kunnen maken met daarin hun specifieke toepassing, opbouw en verwerkingsmogelijkheden.
Wij zullen ons echter beperken tot de hoofdgroepen.

Ornamentlijst
Staaflijst
Hoekbewerkte Iijst
Hoekvergulde Iijst
Metaal verzilverde Iijst
Zilveren Iijst / Juwelierslijst / Vergulde Iijst
Blikken en kunststoflijst (komt voor bij (meubelhuizen)
Aluminium Iijst

Ornamentlijst
Ornamentlijsten kunnen op 2 verschillende manieren vervaardigd zijn.
De 1e mogelijkheid is een houten Iijst (raam) van bijvoorbeeld eikenhout of vruchtbomenhout, wat dan door de beeldhouwer bewerkt wordt (geornamenteerd).
2e mogelijkheid is een houten raam al dan niet grof voorgeprofileerd, welke later met paat wordt bestreken, waarna voorgevormde ornamenten in of op de paat worden gelijmd. Hierna kan de lijst op verschillende manieren worden afgewerkt zoals met echt goud of slagmetaal. De hoekverbinding dient van een zeer goede kwaliteit te zijn omdat het ornament dat over het verstek heen loopt niet mag gaan scheuren. Een eenmaal vervaardigde ornamentlijst kan nauwelijks opnieuw verstekt worden.

Staaflijst
Staaflijsten zijn lijsten welke nog niet verwerkt zijn tot lijsten, maar wel al de voIledige bewerking hebben ondergaan. Kenmerkend aan deze lijsten is dat je altijd het verstek kan zien hoe mooi ook gemaakt. Bij geornamenteerde staven is het uitgesloten dat de ornamenten in de vier hoeken vloeiend in elkaar overgaan. Voordeel van staaflijsten, men kan redelijk snel een complete lijst maken zonder al te lange wacht- en droogtijden.

Hoekbewerkte, vergulde lijst
Hierbij wordt gebruik gemaakt van bijvoorbeeld dezelfde geprofileerde staven als bij staaflijsten, alleen zijn deze staven niet afgewerkt. De lijst wordt in verstek gezaagd en verlijmd, daarna in de paat gezet en in z’n totaal gekleurd en afgewerkt.
Hoekverguld wil zeggen dat het goud of zilver over de verstekken doorloopt. Ook hierbij mag worden opgemerkt, dat er hoge eisen aan de verstekken worden gesteld.

Juwelierslijst
Massief messing (koper) zilver, verzilverde of vergulde lijsten zijn lijsten welke nagenoeg altijd in standaardmaten worden vervaardigd. Men kan deze lijsten niet verkleinen of vergroten. Tenzij men voor het verkleinen een passepartout gebruikt. Deze lijsten zijn veelal gegoten of geperst en dan verguld. Het toepassingsgebied is meestal foto’s.

Blikken en kunststof Iijst
Dit zijn warenhuis- en straatlijsten ter bescherming van veelal zeer goedkope posters. Deze hebben eigenlijk geen waarde voor de Iijstenmakerij en of kunsthandel. Het zijn wegwerplijsten.

Aluminium lijst
De aluminium lijst heeft inmiddels zijn plaats verdiend als expositielijst. Er zijn veel profielmogelijkheden en een overvloed aan kleuren. De Iijst is behoorlijk stootvast en is op het gebied van wissellijsten een topper. Ondanks dat veel lijsten een blijvende rol vervullen, wordt hij toch meer met het motief van een wissellijst verkocht. Wil men een smal en toch redelijk stabiele lijst, ook voor de wat grotere formaten (groter dan 500×600 mm), dan vervalt men in aluminium lijsten. Toch krijgt men wel de indruk dat aluminium lijsten te pas en te onpas worden toegepast. Voor de verwerking heeft men een speciale zaag nodig. De meeste lijstenmakers hebben deze zaag niet en maken gebruik van een zogenaamde verstekservice.

Het maken van een houten lijst!
Wat heeft u nodig om een lijst te maken:
Een aantal meters staaflijst
Een verstekzaag of kapmachine
Verstekklemmen met zg. verstekbakken en een verstektang
Hoeken nietmachine (niet noodzakelijk)
Triplex driehoeken
Lijm
Spijkertjes of nietjes
Duimstok of rolmaat, een potlood, hamertje, lijmkwastje, een doek, een oude tandenborstel, potje met water, een viltstift of waterbeits, stopwas, fijn schuurpapier of een zoetvijl.

Gereedschap voor de lijstenmakerij

verstekzaag, kapmachine (trap)
kartonschaar
ook wel boordschaar genoemd passepartoutsnijder, recht Cunnar
compressor, Sil Air
opplakwals
glassnijmachine = zelf te maken (zie tekening bij gereedschap)
hoeken nietmachine
diverse niettangen, Senco:
1 voor de achterkant, voor kleine nietjes
1 voor het inzetten, de inhoud in de Iijst vergrendelen
1 voor triplex achterzijde
Iuchtspuitje, davidschaafje, freesmachine, tafelzaagmachine
stofafzuiger
grote winkelhaak van kunststof
kleine winkelhaak
boor/schroefmachine op batterij
werktafel
passe-partoutsnijder ovaal?
Iijmboy
Stanleymes
kwastjes
breekmesjes
rolmaat
glassnijder, bijv. Toyo Super
verstekklem div. maten
verstekbakken
verstektang
beitskwast, uitwrijfborstel, kledingborstel
vouwbenen
scalpmesjes
glastang
spantang voor linnen
combinatietang
priem
hamertje
Iiniaal 1000 en 500 mm alu
stalen liniaal 1000 en 500 mm
Cunnarspanners
diverse schroevendraaiers
een tang met afgeslepen bek

Voor Frans-gewassen passe-partouts:
diverse trekpennen
Iiniaal 60 cm
Iiniaal 100 cm
aftekenhoek
inwaskwast (marterhaar)
speld met plastic nopje